Σαν σήμερα απελευθερώθηκε ο Αμπελώνας από τον Τούρκικο ζυγό…

Σήμερα είναι μια ήμερα ιστορίας – μια ημέρα χαράς για τον Αμπελώνα – σαν σήμερα 140 χρόνια πριν Απελευθερώθηκε ο Αμπελώνας απο τον Τούρκικο ζυγό…

Συμπληρώνονται σήμερα 140 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης του Τυρνάβου από τον τουρκικό ζυγό, η οποία έγινε την 1η Σεπτεμβρίου του 1881.
Προηγήθηκε, μια μέρα πριν (31 Αυγούστου) η απελευθέρωση της Λάρισας και μία μέρα μετά (2 Σεπτεμβρίου) του Αμπελώνα, τότε Καζακλάρ.
Ας δούμε όμως ένα σημαντικό ντοκουμέντο της εποχής το οποίο αναδημοσιεύτηκε για πρώτη φορά τον Μάιο του 1982 στην εφημερίδα «Η Φωνή του Αμπελώνα» σε άρθρο του αείμνηστου ιστορικού καθηγητή Ηλία Γεωργίου.
Πώς περιγράφει η εφημερίδα «ΑΣΤΗΡ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ» της 7ης και 18ης Σεπτεμβρίου 1881 την υποδοχή του Ελληνικού στρατού στην είσοδο του Τυρνάβου στην ιστορική γέφυρα του Τιταρήσιου:
«Μετά ζητωκραυγών και άπειρων ενθουσιασμών υποδέχτηκαν οι κάτοικοι του Τιρνάβου τον εκεί μεταβάντα Ελληνικόν στρατόν. Μαθόντες διότι ένεκεν της έχρειας καταστάσεως του στρατώνος αναγκάζεται το ίππικόν να φύγει εκείθεν, μεγάλης εποίησαν διαδήλωσιν και το οίκημα του Διοικητού του ιππικού Μαυρομιχάλη και δια ζητωκραυγών και πατριωτισμόν εκφράσεων παρακαλούν αυτόν να μην αναχωρήσει υποσχόμενος αυτοίς να καθαρίσει τον στρατώνα, ο δε Μαυρομιχάλης τους απάντησε καταλλήλως υποσχεθείς αυτοίς ότι άμα διωρθωθεί στρατών θα μετέφερε πάραυτα το ιππικόν.
Κατά την είσοδο του Ελληνικού στρατού στον Τύρναβο ο Δήμαρχος Τυρνάβου έκανε την παρακάτω προσφώνηση:
«ΣΤΡΑΤΗΓΕ, ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ και ΣΤΡΑΤΙΩΤΑΙ.
Ως ευπαρέστητα τέκνα του πολιτισμού και της Ελευθερίας, ως ευπαράστητοι στρατιώται της τάξεως και του νόμου.
Αδελφοί συμπολίται χαιρετήζουμεν εν αδελφική αγάπη την σημαίαν του Σταυρού της Ελευθερίας και ευχηθώμεν όπως εντός ολίγου ίδωμεν αυτή κυματίζουσα και επί των θόλων της Αγίας Σοφίας. Μέλημα δε ημών εν τω μέλλον εστίν προετοιμασία του έθνους προς επιτέλεσιν του μεγάλου σκοπού και απελευθέρωσιν των λοιπών δούλων αδελφών μας των στενάζοντα υπό τον ζυγόν της τυραννίας. Νύν δε ανακράζομεν ενελέητον χαρά και αγαλλιάσει το έθνος.
Ζήτω ο Βασιλεύς Γεώργιος.
Ζήτω ο Ελληνικός στρατός. Ζήτω ο στρατηγός του Ελληνικού στρατού».
Ύστερα μαθήτρια του παρθεναγωγείου Τυρνάβου προσφέρουσα στεφάνι είπε:
«Στρατηγέ
Ευγνωμονούσα η πόλις Τίρναβος υμείν τον δε στέφανον ευχόμενος το πανδωτήρι ίνα και άλλαι πόλεις στεφανώσωσι υμάς και τον γεναίον στρατόν μας με τον αμάραντον στέφανον της δόξης». Βιβλιογραφία: Εφημερίς Λαρίσης «ΑΣΤΗΡ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ» 7και 18-9-1881 έτος Α’ άριθμ. 1 και 4.
Eπίσης η εφημερίδα «Νεολόγος» της Κωνσταντινούπολης την Τετάρτη 10 Σεπτεμβρίου 1881 έγραφε για την απελευθέρωση του Τυρνάβου τα εξής:
«Σήμερον 2 Σεπτεμβρίου μετά μεσημβρία ο ελληνικός στρατός θα μπει στην πόλη του Τυρνάβου, η οποία είναι κτισμένη κατά την άποψη του Κούμα από τον κατακτητή της Θεσσαλίας Τουρχάν, στην αριστερή όχθη του ποταμού Τιταρησίου και στους πρόποδες του όρους Μελούνα. Η πόλη αυτή επειδή προικίστηκε με πολλά προνόμια από τον ιδρυτή της έφτασε σε μεγάλη ακμή, διέτριψε δε εκεί και ο σουλτάνος Μωάμεθ ο Δ΄ και έγινε η έδρα «των παρά τω σουλτάνω πρέσβεων της χριστιανικής Ευρώπης». Ακόμη δε κατά τον Φαλμεράγερ , παραμένει στον τόπο η μνήμη της πολυτέλειας και μεγαλοπρέπειας των χρόνων εκείνων και διασώζονται ακόμη διηγήσεις για τη μεγάλη σκηνή του Πατισάχ η οποία « ωμοίαζε πρόπολιν».
Στην τόση ευημερία των κατοίκων της οφείλεται και η σύσταση της διάσημης Σχολής του Τυρνάβου, η οποία ιδρύθηκε το 1730. Από το 1840 δίδαξαν σε αυτήν ο Τουρναβίτης Αλέξανδρος, τον οποίο με εγκώμια μνημονεύει ο Ευγένιος στη Λογική του. Αυτόν το 1755 τον διαδέχθηκε ο Ιωάννης εξ΄ Αγράφων , ο οποίος στη συνέχεια προσκλήθηκε στο Ιάσιο, όπου επεχείρησε τη σύνταξη Μεγάλου Ελληνικού Λεξικού. Τον Ιωάννην διαδέχτηκε ο Λάμπρος Πάσχου εξ Ιωαννίνων, και αυτόν ο περιώνυμος Δημητριάδης ο Πέζαρος, ο εκ Τυρνάβου, ο οποίος δίδαξε στη Σχολή του Τυρνάβου ακάματα από το 1782 μέχρι το 1806. Μεταξύ των μαθητών του διακρίθηκαν ο Λαρισσαίος Κούμας, ο οποίος εξαίρει στην ιστορία του τις γνώσεις, τη σοφία, την αρετή και το «πενιχρόν και απέριττον» της ζωής του διδασκάλου του. Άλλος μαθητής είναι ο Στέφανος Δούγκας , ο Τουρναβίτης, ο οποίος αργότερα διακρίθηκε στη διδασκαλία των Μαθηματικών στο Βουκουρέστι.
Ο Τυρναβος κατοικείται σήμερα (1881) από 1.000 περίπου ελληνικές οικογένειες και 100 οθωμανικές, και οι κάτοικοι ασχολούνται με την καλλιέργεια των κτημάτων τους, παράγοντας σιτάρι, κριθάρι, βαμβάκι, μετάξι και σταφύλια. Κάποιοι δε κατασκευάζουν και βαμβακερά υφάσματα για χρήση των περιοίκων. Είναι δε οι κάτοικοι εύθυμοι και ζωηροί. Έχει 16 ναούς και 6 τζαμιά, 5 χάνια, έναν στρατώνα ιππικού, 5 ελληνικά σχολεία, 1 τουρκικό και ένα ιδιωτικό
Επίσης η εφημερίδα «Νεολόγος» την Τρίτη 17 Σεπτεμβρίου 1881 γράφει:
Ο Τύρναβος είναι πόλη η οποία προκαταλαμβάνει ευνοϊκά τον περιηγητή και θα μπορούσε να θεωρηθεί μια από τις άριστες πόλεις της Θεσσαλίας. Έχει καθαρά και πλινθόκτιστα σπίτια, διασχίζεται από ευρύτατους λιθόστρωτους δρόμους, τους οποίους θα μπορούσε κάποιος να αποκαλέσει λεωφόρους, διότι πλάγιοι δρομίσκοι, στενοί, ακάθαρτοι ή διέξοδοι δεν υπάρχουν στον Τύρναβον. Το νότιο χείλος της πόλης διαρρέει ο Ξηριάς , ο Τιταρήσιος των αρχαίων, του οποίου τις όχθες συνδέει λιθόκτιστη γέφυρα μήκους 180 βημάτων, πλάτους τριών βημάτων, η οποία στηρίζεται σε 16 τόξα…
Η θέση της πόλης καθιστά τον Τυρναβο σημείο επίκαιρο για τη συνάθροιση στρατού και αφετηρίας προς κίνηση. Είναι ο πρώτος θεσσαλικός σταθμός για όσους έρχονται από τη Μακεδονία. Έχει πλούσιες νομές στην περιοχή του, πολλά νερά, και τα υπερκείμενα όρη αποτελούν για την πόλη σημεία άμυνας προσφορότατα.
Οι Οθωμανοί κατανοούντες την στρατιωτική αξία της τελευταίας προς βορρά θεσσαλικής πόλης έκτισαν πριν πολλά χρόνια πρώτης τάξεως στρατώνα , στον οποίο μπορούσαν να στρατοπεδεύσουν δέκα χιλιάδες άνδρες πεζικού, ιππικού και πυροβολικού με τις αποσκευές τους και όλα τους τα εφόδια. ..
Σε αυτή την πόλη ήκμαζε σπουδαία βιομηχανία βαφής κόκκινων νημάτων, πανιών και μεταξωτών υφασμάτων ενώ διακρίνονται στην πόλη ακόμη σήμερα (Σεπτέμβριος 1881) λείψανα του μεγάλου βιομηχανικού πνεύματος το οποίο ζωογόνησε την προηγούμενη εκατονταετηρίδα τον θεσσαλικό σύνδεσμο της υφαντουργίας και νηματουργίας. Ο Τυρναβος εξείχε στην υφαντική και βαφική τέχνη. Γυναίκες και άνδρες επεξεργάζονται το βαμβάκι, το οποίο παίρνουν από τη γη, με τα χέρια τους το μετατρέπουν σε νήμα και με τη βοήθεια προϊστορικών αργαλειών δημιουργούν το λευκό ύφασμα, το οποίο είναι κατώτερο από εκείνο που παράγεται μηχανικά ως προς την ομαλότητα και την ταχύτητα, αλλά υπερτερεί ως προς την αντοχή (διάρκεια). Το λευκό ύφασμα μετά την παραγωγή του είτε παραδίδεται στους εμπόρους, είτε εμπιστεύεται στα χέρια βαφέων από όπου εξέρχεται έχοντας χρώματα ανεξίτηλα. Μεγάλος κλάδος του εμπορίου και της υφαντουργίας είναι τα υφάσματα, τα οποία εξ αιτίας του συνδυασμού των χρωμάτων και της διάταξης των ποικιλμάτων ονομάζονται « γιαργανοκαρδιές» και χρησιμεύουν στην προετοιμασία νυφικών παπλωμάτων ή και απλών. Δυστυχώς, η φριχτή επιδημία της πανώλης το 1813 οδήγησε σε θάνατο το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων, ενώ οι εναπομείναντες κάτοικοι διασκορπίστηκαν. Απόρροια του γεγονότος αυτού ήταν να μη μπορέσει η πόλη να ξαναβρεί την ακμή των προηγούμενων χρόνων.

Μια Ιστορική αναδρομή στο τουρκικό Καζακλάρ.

Το παλιό Καζακλάρ, που εξελίχθηκε στο σημερινό Αμπελώνα, ως οικισμός δημιουργήθηκε στα 1423 περίπου, τότε που οι Οθωμανοί Τούρκοι με αρχηγό το Μουράτ Β’ είχαν επικρατήσει ολοκληρωτικά στη Θεσσαλία.

Είναι διαπιστωμένο ότι οι οικισμοί στην ευρύτερη περιοχή του Αμπελώνα εμφανίστηκαν συστηματικά στο προσκήνιο μετά την τουρκική κατάκτηση της Θεσσαλίας από τον Τουρκάν Μπέη. Αυτός ίδρυσε 12 οικισμούς- ανάμεσά τους και το Καζακλάρ- στην περιοχή από τα Τέμπη μέχρι τον Τύρναβο και εγκατέστησε 5-6 χιλιάδες γιουρούκους (νομάδες) εποίκους από το Ικόνιο της Μ. Ασίας. Οι έποικοι ονομάστηκαν «Κονιάροι» και τα χωριά «Κονιαροχώρια». Οι τούρκικες πηγές τούς ονομάζουν Γιουρούκους. Τα Κονιαροχώρια ήταν στρατιωτικές αποικίες και σκοπός τους ήταν να αντιστέκονται στο ντόπιο χριστιανικό πληθυσμό, εδραιώνοντας την τουρκική κατοχή. Οι Τούρκοι του Καζακλάρ ήταν περήφανοι για τον τόπο τους και τον θεωρούσαν μεγάλο σε έκταση όσο και την Κωνσταντινούπολη.

Το παλιό Καζακλάρ φημιζόταν και για την καλή ράτσα των γαϊδάρων, αχώριστων συντρόφων στην καθημερινή βιοπάλη. Έτσι επικράτησε και η γνωστή μέχρι τις μέρες μας έκφραση «Καζακλαριώτικο γομάρι».
Για την ετυμολογία του τοπωνυμίου «Καζακλάρ» διατυπώθηκαν διάφορες απόψεις με πιθανότερη την προέλευσή του από το παλαιοσλαβικό kazaku ή το τουρκικό kazak που σημαίνουν, μεταξύ άλλων, τον αγένειο, τον ξυρισμένο άντρα. Για όλη τη μακρόχρονη περίοδο της Οθωμανικής κατοχής, οι πληροφορίες για το Δήμο Αμπελώνα είναι περιορισμένες και αποσπασματικές.
Το ελληνικό Καζακλάρ

Οι συνεχείς αγώνες των Θεσσαλών οδήγησαν στην απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881. Οι Τούρκοι μικροϊδιοκτήτες κι ανάμεσα τους κι οι Κονιάροι άρχισαν να εκποιούν τις περιουσίες τους και να μεταναστεύουν ομαδικά στη Μ. Ασία, ενώ οι Τούρκοι τσιφλικάδες παραμένοντας καραδοκούσαν να ακριβοπουλήσουν τη γη τους. Και πράγματι, Έλληνες από πολλά μέρη άρχισαν να καταφθάνουν στις νέο – απελευθερωμένες περιοχές.

Ο πρώτος πληθυσμός του ελληνικού Καζακλάρ χωρίζεται, ανάλογα με το γεωγραφικό διαμέρισμα από το οποίο προέρχονται οι κάτοικοι, σε τέσσερα σύνολα:
Οι Θεσσαλοί
Από τα χωριά του Ολύμπου
Από τα χωριά της επαρχίας Ελασσόνας
Από τον Τύρναβο
Οι Δυτικομακεδόνες
Από το χωριό Μπουρμπουτσικό
Από διάφορα χωριά της Δυτικής Μακεδονίας.
Οι Ηπειρώτες
Οι Πελοποννήσιοι (Αρκάδες)

Έτσι, με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881, δημιουργήθηκε ένα κεφαλοχώρι με πληθυσμό 1038 κατοίκους. Στα χρόνια που ακολούθησαν η περιοχή παρουσιάζει μια «πανσπερμία» πληθυσμών, οι οποίοι πολλαπλασιάζονται με ραγδαίους ρυθμούς, ενώ σήμερα πια ο Αμπελώνας είναι μια σύγχρονη πόλη, λειτουργική και συνεχώς εξελισσόμενη, με ανεπτυγμένη εμπορική και πολιτιστική κίνηση, καλαίσθητο οικιστικό και φυσικό περιβάλλον και όμορφους χώρους αναψυχής.
Η μετονομασία του Καζακλάρ σε Αμπελώνα και η σφραγίδα της Κοινότητας.
Οι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στον Αμπελώνα μετά το 1881 κράτησαν την τούρκικη ονομασία Καζακλάρ. Αυτό συνέβη ως το 1927, οπότε ο Νομάρχης της Λάρισας αποφασίζει τη μετονομασία. Με έγγραφό του κάλεσε τους δημοδιδασκάλους, τους επιστήμονες, τα διάφορα σωματεία και άλλους φορείς να προτείνουν ονόματα. Αυτοί φαίνεται ότι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του, γιατί την 1-2-1927 ο πρόεδρος της Κοινότητας και τα μέλη του Κ.Σ. συνεδρίασαν για το νέο όνομα του Καζακλάρ. Από τα δελτία – καταστάσεις με τα ονόματα που πρότειναν οι λόγιοι, όπως αποκαλούνται οι μορφωμένοι, το Κ.Σ. ξεχώρισε για έγκριση τις εξής ονομασίες:

1ον Καλλιθέα
2ον Καλλονή γιατί εκφράζουν την ομορφιά της φυσικής θέσης
3ον Αίγλη
4ον Αμπελών -> Λόγω της μεγάλης έκτασης που καταλαμβάνουν τα αμπέλια
5ον Νεάπολις -> Γιατί η κοινότητα αποτελούνταν από νέους κατοίκους, αποίκους απ’ όλη την Ελλάδα
6ον Πτελέα ή Πτελεών -> Όνομα που συνδέεται με το φυσικό περιβάλλον, αφού υπήρχαν πολλά αυτοφυή καραγάτσια.

Εντύπωση προκαλεί, ωστόσο, το γεγονός ότι δεν προτάθηκε κάτι σχετικό με τη Φάλαννα, διότι ξέρουμε ότι παλιότερα οι ντόπιοι κάτοικοι διεκδικούσαν με επιμονή αυτή την ονομασία, όπως φαίνεται και στα σχετικά με τη σφραγίδα έγγραφα.

Το όνομα «Αμπελώνας» που επιλέχτηκε από την κεντρική διοίκηση έμελλε να ορίζει στο μέλλον την ιδιαίτερη πατρίδα μας.

Η πρώτη σφραγίδα της Κοινότητας παρίστανε μια φάλαινα, το κήτος που έβγαζε νερό! Γύρω από τη σφραγίδα έγραφε «Κοινότης Καζακλάρ».

Μας κάνει εντύπωση αυτό και αναρωτιόμαστε: Ποια η σχέση ενός μικρού χωριού με το θαλάσσιο κήτος στη μέση του κάμπου; Προφανώς πρόκειται για σύγχυση. Οι Καζακλαριώτες νόμιζαν ότι η αρχαία Φάλαννα, της οποίας τα ερείπια βρίσκονταν στην περιοχή, πήρε αυτό το όνομα από το κήτος φάλαινα. Δεν πρέπει όμως αυτό να μας ξαφνιάζει, όταν αναλογιστούμε ότι την ίδια εποχή (1881) το Δημοτικό Συμβούλιο του Τυρνάβου πρότεινε ως έμβλημα της σφραγίδας τον Κένταυρο Χείρωνα, που δε σχετίζεται άμεσα με την περιοχή.

Τη σφραγίδα με τη φάλαινα τη συναντούμε και μετά το 1927, παρότι τη χρονιά αυτή αλλάζει η ονομασία του χωριού, μόνο που στη σφραγίδα, στη θέση του κύκλου που έγραφε «Κοινότης Καζακλάρ», γράφτηκε «Κοινότης Αμπελώνος» ενώ η φάλαινα παρέμεινε.


κατσάνης, youtube.com

τυρναβος, google


Pin It on Pinterest